PHÒNG NGỪA TÉ NGÃ: MỐI NGUY HIỂM HÀNG ĐẦU ĐỐI VỚI NGƯỜI CAO TUỔI

Trong dòng chảy già hóa dân số đang diễn ra nhanh chóng, sức khỏe người cao tuổi không chỉ đối diện với bệnh tật mạn tính mà còn đứng trước một nguy cơ âm thầm nhưng đặc biệt nghiêm trọng: té ngã. Mỗi cú trượt chân ở tuổi xế chiều có thể khởi phát một chuỗi hệ lụy y khoa, tâm lý và xã hội, đủ để làm đảo lộn toàn bộ cuộc sống của một con người. Với y học hiện đại, té ngã không còn được nhìn như một “tai nạn ngẫu nhiên” mà là một hội chứng nguy cơ cần được nhận diện và phòng ngừa một cách chủ động.

Sự phổ biến của té ngã ở người cao tuổi

Ngã là sự dịch chuyển cơ thể xuống mặt đất đột ngột, không chủ ý và ở độ cao thấp hơn. Té ngã là nguyên nhân gây ra bệnh tật, bất động và tử vong đáng kể ở người cao tuổi. Do đó, đây được coi là một vấn đề sức khỏe cộng đồng lớn.

Té ngã là nguyên nhân hàng đầu của những lần đến các khoa cấp cứu liên quan đến chấn thương ở Hoa Kỳ. Đó cũng là nguyên nhân chính của các ca tử vong do tai nạn ở những người trên 65 tuổi. Tại Việt Nam, khoảng 1,5 – 1,9 triệu người cao tuổi bị té ngã mỗi năm. Trong đó, có 5% bệnh nhân phải nhập viện vì các loại chấn thương. Tỷ lệ tử vong do ngã tăng đáng kể theo độ tuổi ở cả hai giới và ở tất cả các nhóm chủng tộc và dân tộc. Trong đó, té ngã chiếm 70% số ca tử vong do tai nạn ở những người từ 75 tuổi trở lên.

Ngã có thể là dấu hiệu của tình trạng sức khỏe kém và suy giảm chức năng, nó thường liên quan đến bệnh tật đáng kể. Hơn 90% trường hợp gãy xương hông xảy ra do ngã, hầu hết xảy ra ở những người trên 70 tuổi.

Nguyên nhân té ngã ở người cao tuổi

Ở người cao tuổi, cơ thể bước vào giai đoạn suy giảm đồng thời nhiều hệ thống sinh học. Cơ bắp mất dần sức mạnh, xương trở nên giòn do loãng xương, khớp giảm độ linh hoạt, trong khi hệ thần kinh điều khiển thăng bằng và phản xạ cũng hoạt động chậm hơn. Những thay đổi này khiến chỉ một động tác rất nhỏ như xoay người, đứng lên khỏi ghế hay bước xuống bậc thềm cũng tiềm ẩn nguy cơ mất thăng bằng.

Song song với đó, các bệnh lý mạn tính như thiếu máu, bệnh tim mạch, rối loạn đường huyết, di chứng sau đột quỵ hay Parkinson làm tăng tình trạng choáng váng, hạ huyết áp tư thế, run tay chân hoặc giảm phối hợp vận động. Đặc biệt, nhiều người cao tuổi phải sử dụng đồng thời nhiều loại thuốc, trong đó không ít thuốc như thuốc ngủ, thuốc an thần, thuốc chống trầm cảm có thể gây buồn ngủ, giảm tỉnh táo, làm méo mó cảm giác không gian – một yếu tố trực tiếp dẫn đến té ngã.

Thị lực suy giảm do đục thủy tinh thể, thoái hóa điểm vàng hay đeo kính sai độ khiến việc ước lượng khoảng cách và độ sâu kém chính xác hơn. Trong khi đó, môi trường sống – nếu không được thiết kế phù hợp với thể trạng người cao tuổi như: sàn nhà trơn, ánh sáng yếu, cầu thang thiếu tay vịn, dây điện và thảm trải sàn… tất cả đều có thể trở thành bẫy nguy hiểm chỉ trong tích tắc.

Hậu quả không dừng lại ở một chấn thương

Với người trẻ, một cú ngã có thể chỉ là trầy xước. Nhưng với người cao tuổi, đó có thể là khởi đầu của một vòng xoáy suy sụp. Gãy cổ xương đùi, chấn thương cột sống, xuất huyết nội… thường buộc người bệnh phải nằm lâu, mất khả năng tự chăm sóc. Hệ miễn dịch suy yếu và bệnh nền đi kèm khiến quá trình hồi phục kéo dài, dễ phát sinh biến chứng tim mạch, hô hấp, nhiễm trùng.

Không chỉ tổn hại thể chất, té ngã còn để lại “vết thương tâm lý” sâu sắc. Nhiều người sau khi ngã trở nên sợ hãi vận động, mất tự tin, thu mình, dẫn đến trầm cảm và phụ thuộc nhiều hơn vào gia đình. Chất lượng sống suy giảm rõ rệt, trong khi gánh nặng chăm sóc đặt nặng lên người thân và hệ thống y tế.

Người cao tuổi tại Trung tâm Chăm sóc sức khỏe Người cao tuổi Lotus Care sử dụng hệ thống chuông báo an toàn gắn tại khu sinh hoạt để gọi nhân viên y tế hỗ trợ kịp thời trong tình huống khẩn cấp, góp phần giảm thiểu nguy cơ và hậu quả do té ngã.

Phòng ngừa té ngã ở người cao tuổi

1. Xây dựng một môi trường sống an toàn

Không gian sinh hoạt của người cao tuổi phải được tổ chức khoa học, thông thoáng và đủ ánh sáng, đặc biệt tại hành lang, cầu thang, nhà vệ sinh – những khu vực có nguy cơ trượt ngã cao. Sàn nhà nên sử dụng vật liệu chống trơn; các dây điện, thảm trải, đồ đạc lộn xộn cần được loại bỏ để tránh vấp ngã. Việc lắp đặt tay vịn ở hành lang, cầu thang, nhà tắm, bồn cầu hay giường ngủ là những điều chỉnh tưởng nhỏ nhưng có thể bảo vệ người cao tuổi khỏi những chấn thương nặng nề.

Khắp các hành lang tại Lotus Care đều được lắp đặt hệ thống tay vịn nhằm hỗ trợ tối đa người cao tuổi trong việc di chuyển.

Người cao tuổi Lotus Care sử dụng xe đẩy hỗ trợ và gậy chống khi di chuyển góp phần bảo đảm an toàn và hạn chế nguy cơ té ngã trong sinh hoạt hằng ngày.

2. Bên cạnh đó, việc duy trì thể lực và khả năng thăng bằng đóng vai trò then chốt.

Tuổi cao kéo theo sự suy giảm sức cơ, phản xạ và độ linh hoạt của khớp, khiến nguy cơ té ngã tăng lên rõ rệt. Các hình thức vận động phù hợp như đi bộ, thái cực quyền, yoga dành cho người cao tuổi hay các bài tập thăng bằng giúp cải thiện sức mạnh cơ bắp, sự ổn định của cơ thể và khả năng kiểm soát tư thế.

Người cao tuổi tập chân tại Phòng luyện tập của Lotus Care.

Nhân viên y tế hỗ trợ nâng đỡ cơ thể người cao tuổi trong phòng ở.

Tập giữ thăng bằng với thanh song song mang lại những ích lợi không tưởng cho người cao tuổi.

Song song với vận động là chế độ dinh dưỡng hợp lý, bảo đảm đủ đạm, canxi và vitamin D để phòng loãng xương – yếu tố khiến một cú ngã nhỏ cũng có thể dẫn đến gãy xương nghiêm trọng.

Chế độ dinh dưỡng ở Lotus Care được xây dựng bởi đội ngũ chuyên gia, đảm bảo đầy đủ các dưỡng chất cần thiết cho người cao tuổi.

3. Việc theo dõi y tế và sử dụng thuốc an toàn cũng không thể xem nhẹ

Người cao tuổi thường mắc nhiều bệnh mạn tính như tăng huyết áp, tim mạch, tiểu đường, rối loạn tiền đình… Những bệnh lý này, cùng với tác dụng phụ của thuốc, có thể gây hoa mắt, chóng mặt, tụt huyết áp tư thế – nguyên nhân trực tiếp dẫn đến té ngã. Khám sức khỏe định kỳ và rà soát lại các loại thuốc đang dùng giúp phát hiện sớm nguy cơ, điều chỉnh kịp thời để đảm bảo an toàn cho người bệnh.

Người cao tuổi được bác sĩ của trung tâm thăm khám định kì mỗi tuần một lần để rà soát sức khoẻ.

Trong xã hội đang già hóa nhanh, phòng ngừa té ngã không chỉ là vấn đề y tế mà còn là thước đo của một cộng đồng nhân văn. Mỗi tay vịn được lắp thêm, mỗi lần khám sức khỏe định kỳ, mỗi lời động viên dành cho người cao tuổi đều góp phần giữ vững những bước chân đã đi qua gần trọn một đời người. Bởi lẽ, một tuổi già an toàn, tự chủ và an yên không chỉ kéo dài tuổi thọ mà còn gìn giữ phẩm giá và chất lượng sống.