NGÀY TIM MẠCH THẾ GIỚI: ĐỪNG XEM NHẸ NHỮNG DẤU HIỆU BẤT THƯỜNG Ở TUỔI GIÀ

Tim hoạt động bền bỉ suốt cuộc đời, nhưng sức khỏe của cơ quan quan trọng này đôi khi chỉ được chú ý khi những bất thường đã xuất hiện rõ rệt. Ở người cao tuổi, nhiều biểu hiện của bệnh tim mạch lại có thể diễn tiến âm thầm, không điển hình và dễ bị quy cho quá trình lão hóa. Mệt mỏi, hụt hơi, giảm khả năng vận động hay hồi hộp kéo dài vì thế không nên mặc nhiên được xem là "chuyện bình thường của tuổi già".

Hưởng ứng Ngày Tim mạch Thế giới 29/9/2026 với thông điệp "Don't Miss a Beat - Đừng bỏ lỡ một nhịp đập", Liên đoàn Tim mạch Thế giới tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu nhận biết các dấu hiệu bệnh tim mạch, chủ động bảo vệ sức khỏe tim và kiểm soát những yếu tố nguy cơ có thể phòng ngừa hoặc điều chỉnh.

Đối với người cao tuổi, thông điệp này càng có ý nghĩa bởi bệnh tim mạch thường đi cùng nhiều bệnh mạn tính và những thay đổi về thể chất theo tuổi. Khi khả năng vận động, sức bền và chức năng của nhiều cơ quan suy giảm, một dấu hiệu mới xuất hiện rất dễ bị bỏ qua nếu chỉ được nhìn nhận như hệ quả tất yếu của tuổi tác.

Theo các khuyến cáo chuyên môn được Bệnh viện Lão khoa Trung ương phổ biến, những biểu hiện như khó thở, mệt mỏi, phù chân, đau tức ngực, chóng mặt, hồi hộp, đánh trống ngực có thể là những dấu hiệu cần lưu ý ở người cao tuổi, đặc biệt ở người có bệnh nền.

Trong thực tế, biểu hiện của bệnh tim mạch không phải lúc nào cũng rõ ràng. Một người cao tuổi có thể không xuất hiện cơn đau ngực dữ dội mà chỉ cảm thấy nhanh mệt hơn khi đi bộ, thường xuyên hụt hơi khi leo cầu thang, giảm khả năng thực hiện những công việc vốn quen thuộc hoặc có những cơn chóng mặt, choáng váng không rõ nguyên nhân. Nếu những thay đổi này mới xuất hiện, kéo dài hoặc có xu hướng gia tăng, việc thăm khám là cần thiết thay vì tiếp tục chờ đợi.

Một số dấu hiệu cần đặc biệt lưu ý gồm đau, tức hoặc khó chịu vùng ngực; khó thở, hụt hơi, nhất là khi gắng sức hoặc xuất hiện bất thường; mệt mỏi kéo dài, giảm rõ khả năng vận động; cảm giác tim đập nhanh, mạnh hoặc không đều; chóng mặt, choáng váng, ngất; đau hoặc khó chịu lan lên vai, cánh tay, lưng, cổ hoặc hàm.

Với người cao tuổi, việc nhận diện những biểu hiện này càng cần sự đồng hành của gia đình. Không ít trường hợp người bệnh không chủ động nói về tình trạng sức khỏe, hoặc chỉ cho rằng bản thân "yếu đi vì tuổi cao". Bởi vậy, con cháu cần quan sát những thay đổi trong sinh hoạt hằng ngày: ông bà có đi lại chậm hơn rõ rệt không, có thường xuyên phải nghỉ giữa chừng khi vận động không, có xuất hiện tình trạng hụt hơi, chóng mặt hay mệt bất thường không. Những thay đổi tưởng như nhỏ có thể là thông tin quan trọng để bác sĩ đánh giá tình trạng sức khỏe.

Bên cạnh việc nhận biết triệu chứng, kiểm soát các yếu tố nguy cơ có ý nghĩa đặc biệt trong phòng ngừa bệnh tim mạch. Tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, hút thuốc lá, ít vận động, chế độ ăn uống không hợp lý và tuổi cao đều cần được quan tâm. Trong đó, tăng huyết áp thường diễn biến âm thầm, người bệnh có thể vẫn sinh hoạt bình thường mà không nhận thấy bất kỳ biểu hiện đặc biệt nào. Đo huyết áp định kỳ vì thế là một việc đơn giản nhưng có giá trị trong phát hiện và theo dõi bệnh.

Đối với người đã được chẩn đoán tăng huyết áp hoặc mắc các bệnh mạn tính như đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, bệnh tim mạch, việc điều trị cần được duy trì theo chỉ định của bác sĩ. Không nên tự ý ngừng thuốc chỉ vì cảm thấy khỏe, cũng không tự ý đổi thuốc hoặc bổ sung các sản phẩm chưa được nhân viên y tế khuyến cáo. Việc tái khám và theo dõi định kỳ giúp đánh giá hiệu quả điều trị, phát hiện sớm những thay đổi bất thường và điều chỉnh phương án chăm sóc khi cần thiết. Chăm sóc trái tim ở tuổi già cũng bắt đầu từ những thói quen hằng ngày.

(1) Kiểm tra huyết áp thường xuyên

Tăng huyết áp là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng của bệnh tim mạch nhưng thường diễn biến âm thầm, không phải lúc nào cũng gây ra triệu chứng rõ ràng. Người cao tuổi có thể vẫn ăn uống, sinh hoạt và trò chuyện bình thường trong khi huyết áp đã ở mức cao. Vì vậy, kiểm tra huyết áp định kỳ là việc đơn giản nhưng cần được duy trì đều đặn, nhất là với những người đã có tiền sử tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu hoặc bệnh tim mạch.

Tại Trung tâm Chăm sóc Sức khỏe Người cao tuổi Hoa Sen, việc theo dõi sức khỏe hằng ngày của các ông bà được chú trọng nhằm kịp thời nhận biết những thay đổi so với trạng thái thông thường. Tuy nhiên, theo dõi tại nơi chăm sóc không thay thế cho thăm khám y tế. Người cao tuổi đã được chẩn đoán bệnh cần tiếp tục tái khám và sử dụng thuốc đúng chỉ định; tuyệt đối không tự ý ngừng thuốc chỉ vì cảm thấy khỏe.

Kiểm tra huyết áp cho người cao tuổi đầu ngày.

(2) Ăn uống lành mạnh, giảm gánh nặng cho trái tim

Một chế độ ăn hợp lý là nền tảng quan trọng trong kiểm soát huyết áp, đường huyết, mỡ máu và các yếu tố nguy cơ tim mạch. Bữa ăn của người cao tuổi nên ưu tiên rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và các thực phẩm tươi, phù hợp với tình trạng sức khỏe; đồng thời hạn chế muối, đồ ăn chế biến sẵn, thực phẩm nhiều đường và chất béo không lành mạnh.

Một bữa trưa thường nhật tại Trung tâm.

Trung tâm thường xuyên đổi món cho NCT vào thứ Tư hàng tuần để đa dạng hơn thực đơn cho người cao tuổi.

 (3) Vận động đều đặn nhưng phải phù hợp với sức khỏe

Vận động giúp người cao tuổi duy trì sức bền, khả năng đi lại và sự chủ động trong sinh hoạt. Tuy nhiên, tập luyện quá sức hoặc lựa chọn bài tập không phù hợp với tình trạng tim mạch có thể gây tác dụng ngược.

Người cao tuổi nên lựa chọn những hình thức vận động vừa sức như đi bộ, tập các bài vận động nhẹ, phục hồi chức năng hoặc tham gia các hoạt động phù hợp với khả năng. Điều quan trọng không phải là tập thật nhiều mà là duy trì đều đặn, đúng cách và an toàn.

Tại Trung tâm Chăm sóc Sức khỏe Người cao tuổi Hoa Sen, vận động được gắn với các hoạt động tập luyện bài bản và phục hồi chức năng, giúp các ông bà duy trì khả năng vận động trong giới hạn phù hợp. Với những người có bệnh lý tim mạch hoặc bệnh mạn tính, cường độ vận động cần được cân nhắc dựa trên tình trạng sức khỏe và hướng dẫn của nhân viên y tế.

Người cao tuổi tập luyện phù hợp với thể trạng.

(4) Không hút thuốc lá – bảo vệ trái tim từ những điều căn bản

Hút thuốc lá là một yếu tố nguy cơ của bệnh tim mạch. Với những người đã hút thuốc trong thời gian dài, việc từ bỏ có thể không dễ dàng, nhưng đây vẫn là một thay đổi quan trọng đối với sức khỏe.

Đối với người cao tuổi, môi trường sống không khói thuốc càng cần được quan tâm. Gia đình và người chăm sóc nên hạn chế tối đa việc để người cao tuổi tiếp xúc với khói thuốc, đồng thời khuyến khích những người thân đang hút thuốc chủ động từ bỏ.

Một không gian sống trong lành, chế độ ăn phù hợp, vận động an toàn và sự quan tâm thường xuyên của người thân là những yếu tố tưởng như giản dị nhưng có ý nghĩa lâu dài trong chăm sóc sức khỏe người cao tuổi.

World Heart Federation cho biết phần lớn các trường hợp tử vong do bệnh tim mạch liên quan đến những yếu tố nguy cơ có thể phòng ngừa hoặc kiểm soát; chiến dịch năm 2026 vì vậy tiếp tục đặt trọng tâm vào việc nhận biết dấu hiệu bệnh và thực hiện những thay đổi nhỏ nhưng đều đặn để bảo vệ sức khỏe tim mạch.

"Don't Miss a Beat - Đừng bỏ lỡ một nhịp đập" vì thế không chỉ là thông điệp của ngày 29/9. Với mỗi gia đình có người cao tuổi, đó còn là lời nhắc về trách nhiệm quan tâm đến từng thay đổi của sức khỏe, không chủ quan trước những dấu hiệu mới xuất hiện và không trì hoãn việc thăm khám khi cần thiết.

Bởi ở tuổi già, một nhịp tim khỏe không chỉ là dấu hiệu của sự sống mà còn là nền tảng để người cao tuổi tiếp tục duy trì vận động, sinh hoạt, gắn kết với gia đình và tận hưởng cuộc sống một cách chủ động, an toàn.