NẮNG NÓNG GAY GẮT: NGƯỜI CAO TUỔI ĐẶC BIỆT THẬN TRỌNG VỚI BỆNH TĂNG HUYẾT ÁP

Chỉ vài buổi uống thuốc huyết áp muộn, một giấc ngủ chập chờn vì oi bức hay một lần bước vội từ ngoài nắng vào phòng điều hòa cũng có thể khiến huyết áp của người cao tuổi biến động bất thường. Trong những ngày nắng nóng gay gắt, việc kiểm soát huyết áp trở thành "lá chắn" quan trọng để phòng ngừa các biến chứng tim mạch nguy hiểm.

Theo tuổi tác, cơ thể người cao tuổi có nhiều thay đổi khiến khả năng thích nghi với nhiệt độ cao kém hơn người trẻ. Đây là lý do người già nên thận trọng với bệnh tăng huyết áp trong các đợt nắng nóng kéo dài.

Nắng nóng - “phép thử” đối với hệ tim mạch người cao tuổi

Những ngày đầu tháng 6, nhiều tỉnh, thành phố trên cả nước đang trải qua đợt nắng nóng diện rộng với nền nhiệt liên tục vượt ngưỡng 37-39 độ C, có nơi trên 40 độ C. Không chỉ gây cảm giác ngột ngạt, khó chịu trong sinh hoạt hằng ngày, thời tiết cực đoan còn trở thành mối đe dọa đối với sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là người cao tuổi mắc các bệnh lý tim mạch và tăng huyết áp.

Trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số với tốc độ nhanh, số lượng người cao tuổi mắc bệnh tăng huyết áp ngày càng gia tăng. Đây được xem là một trong những bệnh lý mạn tính phổ biến nhất hiện nay, đồng thời là yếu tố nguy cơ hàng đầu dẫn đến đột quỵ, nhồi máu cơ tim, suy tim và suy thận. Khi nắng nóng kéo dài, những nguy cơ ấy càng trở nên hiện hữu hơn bao giờ hết.

Theo các chuyên gia y tế, cơ thể con người luôn có cơ chế tự điều hòa để duy trì thân nhiệt ổn định khoảng 37 độ C. Tuy nhiên, khi nhiệt độ môi trường tăng quá cao, cơ thể buộc phải huy động nhiều cơ chế bảo vệ như giãn mạch ngoại vi và tăng tiết mồ hôi để thải nhiệt.

Đối với người trẻ tuổi khỏe mạnh, quá trình này thường diễn ra tương đối hiệu quả. Song ở người cao tuổi, khi chức năng các cơ quan đã suy giảm theo tuổi tác, khả năng thích nghi với sự thay đổi của thời tiết không còn linh hoạt như trước.

Việc đổ mồ hôi kéo dài khiến cơ thể mất nước và chất điện giải. Máu lưu thông giảm thể tích, huyết áp có thể tụt đột ngột gây hoa mắt, chóng mặt, choáng váng hoặc ngất xỉu. Ngược lại, những đêm oi bức kéo dài khiến người cao tuổi khó ngủ, ngủ không sâu giấc, làm gia tăng hoạt động của hệ thần kinh giao cảm. Đây là nguyên nhân khiến nhịp tim tăng nhanh và huyết áp có xu hướng tăng cao vào sáng sớm - khoảng thời gian được xem là “giờ nguy hiểm” của nhiều biến cố tim mạch.

Các bác sĩ cho biết, thực tế lâm sàng những năm gần đây cho thấy số ca cấp cứu do tai biến mạch máu não, nhồi máu cơ tim hoặc cơn tăng huyết áp cấp thường có xu hướng gia tăng trong những đợt nắng nóng kéo dài.

Đáng lo ngại hơn, nhiều người cao tuổi vẫn giữ thói quen đi tập thể dục hoặc lao động ngoài trời vào thời điểm nắng gắt. Khi cơ thể hoạt động trong môi trường nhiệt độ cao, tim phải làm việc nhiều hơn để vừa duy trì tuần hoàn máu vừa hỗ trợ quá trình tản nhiệt. Điều này vô tình tạo thêm gánh nặng lên hệ tim mạch vốn đã suy giảm chức năng.

Những biến động huyết áp âm thầm nhưng nguy hiểm

Không ít người cho rằng thời tiết nóng khiến mạch máu giãn nở nên huyết áp sẽ giảm và ít nguy hiểm hơn mùa đông. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo đây là nhận thức chưa đầy đủ.

Trên thực tế, điều đáng lo ngại nhất không nằm ở việc huyết áp tăng hay giảm đơn thuần mà là sự dao động bất thường của huyết áp trong thời gian ngắn.

Một tình huống khá phổ biến hiện nay là người cao tuổi thường xuyên di chuyển giữa môi trường ngoài trời nắng nóng và phòng điều hòa nhiệt độ thấp. Sự thay đổi nhiệt độ đột ngột khiến mạch máu liên tục co giãn bất thường.

Khi từ ngoài trời nóng bước vào phòng lạnh, mạch máu co lại nhanh chóng làm huyết áp tăng đột ngột. Ngược lại, khi từ phòng điều hòa đi ra môi trường nhiệt độ cao, mạch máu giãn mạnh khiến huyết áp có thể tụt nhanh. Những biến động này đặc biệt nguy hiểm đối với người có tiền sử tăng huyết áp, xơ vữa động mạch hoặc bệnh mạch vành.

Các bác sĩ cảnh báo, chỉ cần một cơn tăng huyết áp kịch phát với chỉ số huyết áp lên tới 180-200 mmHg cũng có thể làm tăng nguy cơ xuất huyết não hoặc đột quỵ. Trong khi đó, tình trạng tụt huyết áp kéo dài lại làm giảm lượng máu nuôi não và tim, dẫn đến ngất, té ngã hoặc thiếu máu cơ tim.

Một nguy cơ khác thường bị bỏ qua là hiện tượng máu cô đặc do mất nước kéo dài. Khi cơ thể thiếu nước, độ nhớt của máu tăng lên, tạo điều kiện thuận lợi cho sự hình thành cục máu đông. Đây chính là yếu tố làm gia tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim và đột quỵ ở người cao tuổi trong mùa hè.

Chủ động bảo vệ sức khỏe từ những thói quen hằng ngày

Các chuyên gia cho rằng, phần lớn biến chứng do tăng huyết áp trong mùa nóng hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu người bệnh chủ động theo dõi sức khỏe và tuân thủ điều trị.

Trước hết, người cao tuổi cần duy trì việc uống thuốc theo đúng chỉ định của bác sĩ. Không ít trường hợp thấy huyết áp ổn định hoặc cảm giác khỏe hơn đã tự ý giảm liều hoặc ngừng thuốc. Đây là sai lầm có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng, nhất là trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt.

Người cao tuổi nên uống thuốc đầy đủ, đúng giờ theo chỉ định của bác sĩ. Trong ảnh là nhân viên y tế đang cho ông bà uống thuốc sau khi ăn tối.

Bên cạnh đó, việc bổ sung nước đầy đủ đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Người cao tuổi thường có cảm giác khát giảm hơn so với người trẻ nên dễ rơi vào tình trạng thiếu nước mà không nhận biết được. Các chuyên gia khuyến cáo nên uống nước đều đặn trong ngày, không đợi đến khi khát mới uống.

Người cao tuổi thường xuyên được bổ sung sinh tố hoặc nước ép trong bữa phụ buổi chiều trong điều kiện thời tiết nắng nóng.

Chế độ dinh dưỡng cũng cần được điều chỉnh theo hướng giảm muối, tăng cường rau xanh, trái cây tươi và thực phẩm giàu kali. Những thực phẩm như chuối, cam, bưởi, khoai lang hay rau lá xanh không chỉ giúp cân bằng điện giải mà còn hỗ trợ kiểm soát huyết áp hiệu quả.

Người cao tuổi vui vẻ thưởng thức “món đổi bữa” bún đậu vào thứ tư tại Lotus Care.

Đối với hoạt động thể lực, người cao tuổi vẫn nên duy trì các bài tập phù hợp như đi bộ, dưỡng sinh, thái cực quyền hoặc yoga nhẹ nhàng. Tuy nhiên, thời gian tập luyện cần được chuyển sang sáng sớm hoặc chiều tối để hạn chế tác động của nhiệt độ cao.

Hoạt động đi dạo buổi chiều được đẩy xuống muộn hơn, đảm bảo điều kiện an toàn cho sức khoẻ người cao tuổi.

Khi sử dụng điều hòa, nhiệt độ phòng nên duy trì ở mức 26-28 độ C. Mức chênh lệch quá lớn giữa nhiệt độ trong nhà và ngoài trời không chỉ làm tăng nguy cơ biến động huyết áp mà còn ảnh hưởng đến hệ hô hấp và sức đề kháng.

Không chủ quan trước những tín hiệu cảnh báo

Theo các chuyên gia tim mạch, nhiều trường hợp đột quỵ hoặc nhồi máu cơ tim xảy ra trong mùa hè đều có những dấu hiệu cảnh báo từ trước nhưng người bệnh chủ quan bỏ qua.

Đau đầu kéo dài, chóng mặt, mệt bất thường, khó thở, đau tức ngực, nhìn mờ, buồn nôn, nói khó hoặc yếu tay chân là những triệu chứng cần được theo dõi sát. Khi xuất hiện các dấu hiệu này, người bệnh cần được nghỉ ngơi ở nơi thoáng mát, kiểm tra huyết áp và nhanh chóng đến cơ sở y tế nếu tình trạng không cải thiện.

Trong bối cảnh các đợt nắng nóng cực đoan được dự báo còn tiếp diễn trong thời gian tới, việc bảo vệ sức khỏe người cao tuổi không chỉ là trách nhiệm của mỗi cá nhân mà còn cần sự quan tâm của gia đình và cộng đồng. Những biện pháp tưởng chừng đơn giản như nhắc người thân uống đủ nước, theo dõi huyết áp hằng ngày hay hạn chế ra ngoài lúc nắng gắt có thể góp phần ngăn ngừa những biến cố sức khỏe nghiêm trọng.

Đối với người cao tuổi mắc bệnh tăng huyết áp, mùa hè không chỉ là thử thách về thời tiết mà còn là phép thử đối với khả năng quản lý bệnh tật. Chủ động phòng ngừa, kiểm soát tốt huyết áp và duy trì lối sống khoa học chính là “lá chắn” quan trọng giúp họ bảo vệ sức khỏe, tận hưởng tuổi già an vui và hạn chế tối đa nguy cơ xảy ra các biến chứng nguy hiểm.