ĐƯA CHA MẸ VÀO DƯỠNG LÃO: TỪ “BẤT HIẾU” TRONG ĐỊNH KIẾN ĐẾN NHU CẦU TẤT YẾU CỦA XÃ HỘI HIỆN ĐẠI

Trong tâm thức của nhiều người Việt, viện dưỡng lão từ lâu vẫn là một khái niệm gợi nhiều chạnh lòng. Chỉ cần nghe ai đó nói rằng “đưa bố mẹ vào viện dưỡng lão”, lập tức sẽ có những ánh nhìn ái ngại, những tiếng thở dài khe khẽ, thậm chí là những lời phán xét đầy cảm tính về sự vô tâm, bất hiếu của con cái.

Dường như, trong quan niệm truyền thống, tuổi già chỉ thực sự trọn vẹn khi cha mẹ được sống trong mái nhà đông đủ con cháu, được nghe tiếng trẻ con bi bô mỗi ngày, được quây quần bên mâm cơm gia đình lúc chiều muộn. Chính vì thế, việc bước chân vào viện dưỡng lão thường bị mặc định như dấu chấm lặng lẽ của một tuổi già cô độc, như sự đổ vỡ của tình thân trong gia đình hiện đại.

Nhân viên y tế hỗ trợ người cao tuổi tận tình tại Lotus Care. Thái độ chăm sóc chuyên nghiệp, tận tình đối với người cao tuổi là tiêu chí “vàng” trong vận hành các dưỡng lão hiện nay.

Thế nhưng, thực tế của đời sống hôm nay lại không hoàn toàn như vậy.

Có một nghịch lý đang tồn tại rất rõ: nhiều cụ già sống trong viện dưỡng lão cảm thấy thanh thản, vui vẻ, nhưng người ngoài nhìn vào lại thấy xót xa thay cho họ. Người ta thương cảm cho những cụ già “không được ở cùng con cháu”, nhưng lại quên rằng đôi khi, chính những căn nhà đầy đủ tiện nghi ngoài kia mới là nơi người già phải sống trong cô độc. Một căn hộ thành phố chật hẹp, con cái đi làm từ sáng đến tối, cháu chắt học hành bận rộn, cả ngày chỉ còn tiếng tivi vang lên trong khoảng không im lặng — đó cũng là một dạng cô đơn rất phổ biến của tuổi già hôm nay. Trong khi đó, ở nhiều trung tâm dưỡng lão hiện đại, các cụ có bạn bè đồng trang lứa để trò chuyện, có người chăm sóc sức khỏe, có những buổi tập dưỡng sinh, sinh hoạt văn nghệ, đọc sách, đánh cờ… Quan trọng hơn cả, họ được sống trong một cộng đồng mà ở đó, tuổi già không bị xem là gánh nặng hay sự lạc lõng.

Sở dĩ xã hội vẫn nhìn viện dưỡng lão bằng ánh mắt nặng nề là bởi chúng ta đang mang theo một định kiến quá lâu đời về chữ hiếu. Trong nền văn hóa Á Đông, đặc biệt ở Việt Nam, đạo hiếu luôn được đặt ở vị trí thiêng liêng. Người ta quen quan niệm rằng hiếu thảo đồng nghĩa với việc phụng dưỡng cha mẹ trong cùng một mái nhà, tự tay chăm sóc từng bữa ăn, giấc ngủ. Quan niệm ấy không sai, nhưng nếu giữ nguyên cách hiểu đó để áp vào xã hội hiện đại thì lại trở nên phiến diện. Bởi lẽ, xã hội hôm nay đã đổi khác rất nhiều so với vài chục năm trước. Mô hình “tam đại đồng đường” dần thu hẹp khi nhịp sống đô thị ngày càng gấp gáp, áp lực mưu sinh ngày càng nặng nề. Nhiều người trẻ phải làm việc từ sáng đến tối, sống trong những căn hộ nhỏ giữa thành phố đông đúc, vừa lo kinh tế, vừa chăm con nhỏ. Trong hoàn cảnh ấy, việc chăm sóc một người cao tuổi có bệnh lý nền, cần theo dõi y tế thường xuyên không còn chỉ là câu chuyện của tình thương, mà còn đòi hỏi thời gian, kiến thức và kỹ năng chuyên biệt.

Người cao tuổi tham gia hoạt động thể tập dưỡng sinh tại Lotus Care dưới sự hướng dẫn của BS.YHCT Trần Thị Ngọc Ánh.

Điều đáng nói là, xã hội thường dễ dàng phán xét người đưa cha mẹ vào dưỡng lão, nhưng lại ít khi đặt ra câu hỏi: liệu cha mẹ có thực sự được chăm sóc tốt hơn khi ở nhà? Có những người con sống chung với cha mẹ nhưng cả ngày không có nổi một cuộc trò chuyện tử tế. Có những cụ già quanh quẩn bên cửa sổ từ sáng đến chiều chỉ để chờ con cháu đi làm về, nhưng khi con cái trở về thì ai cũng mệt mỏi, cắm cúi vào điện thoại hay công việc riêng. Sự cô đơn ấy âm thầm đến mức nhiều người không nhận ra rằng, đôi khi sống cùng nhau chưa chắc đã là được quan tâm thực sự. Ngược lại, có những người dù không ở cạnh cha mẹ mỗi ngày nhưng vẫn thường xuyên thăm nom, trò chuyện, dành thời gian chăm sóc đời sống tinh thần cho các cụ và lựa chọn viện dưỡng lão như một môi trường sống phù hợp hơn cho tuổi già. Nếu nhìn bằng sự công bằng và tỉnh táo, đó không phải là sự chối bỏ trách nhiệm, mà đôi khi chính là một cách yêu thương khác.

Ở nhiều quốc gia phát triển như Nhật Bản hay Thụy Điển, viện dưỡng lão từ lâu đã trở thành một phần bình thường của hệ thống an sinh xã hội. Người cao tuổi được chăm sóc trong môi trường chuyên nghiệp với bác sĩ, chuyên gia tâm lý, chế độ dinh dưỡng và các hoạt động cộng đồng phù hợp. Con cái không bị xã hội quy kết là bất hiếu chỉ vì lựa chọn đó, bởi điều quan trọng nhất không nằm ở việc cha mẹ sống ở đâu, mà nằm ở chất lượng cuộc sống của họ. Một tuổi già được sống khỏe mạnh, có người sẻ chia, được tôn trọng và chăm sóc đúng nhu cầu vẫn đáng quý hơn một tuổi già sống trong bốn bức tường quen thuộc nhưng lặng lẽ và thiếu kết nối.

Người cao tuổi trò chuyện cùng bạn bè tại Lotus Care. Môi trường sống cộng đồng góp phần giúp người cao tuổi giảm cảm giác cô đơn trong cuộc sống tuổi già.

Có lẽ điều xã hội cần thay đổi hôm nay không phải là đạo hiếu, mà là cách hiểu về đạo hiếu. Hiếu thảo chưa bao giờ chỉ được đo bằng khoảng cách địa lý giữa cha mẹ và con cái. Chữ hiếu không nằm ở việc giữ cha mẹ bên cạnh mình bằng mọi giá để thỏa mãn ánh nhìn của người đời, mà nằm ở sự quan tâm chân thành và trách nhiệm thực sự đối với cuộc sống của các cụ. Một người con biết lựa chọn điều tốt nhất cho cha mẹ, dù lựa chọn ấy khác với chuẩn mực truyền thống, chưa chắc đã là người bất hiếu. Trái lại, đôi khi chính sự cố chấp giữ cha mẹ ở nhà trong khi không đủ khả năng chăm sóc mới khiến tuổi già của các cụ trở nên ngột ngạt và cô độc hơn.

Bởi suy cho cùng, điều người già cần nhất không phải là một mái nhà đông người, mà là cảm giác mình vẫn được yêu thương, được lắng nghe và được sống có ý nghĩa trong quãng đời cuối cùng. Và khi xã hội ngày càng già hóa, khi cấu trúc gia đình ngày càng thay đổi, viện dưỡng lão sẽ không còn chỉ là lựa chọn của một vài gia đình riêng lẻ, mà dần trở thành một nhu cầu tất yếu của đời sống hiện đại. Điều quan trọng không phải là chống lại sự thay đổi ấy bằng định kiến, mà là học cách nhìn nhận nó bằng sự thấu hiểu, nhân văn và cởi mở hơn.