BỘ Y TẾ BAN HÀNH HƯỚNG DẪN CHẨN ĐOÁN VÀ ĐIỀU TRỊ BỆNH DO VIRUS EBOLA

Trước diễn biến phức tạp của dịch Ebola tại một số quốc gia châu Phi, Bộ Y tế vừa ban hành Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị bệnh do virus Ebola áp dụng tại các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh trên toàn quốc, đồng thời cập nhật vaccine phòng bệnh Ebola đã được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) phê duyệt.

Theo WHO, từ ngày 5 đến 20/5/2026, Cộng hòa Dân chủ Congo và Uganda ghi nhận khoảng 600 ca nghi mắc Ebola, trong đó có 139 trường hợp tử vong; hơn 50 ca được xác định nhiễm Bundibugyo - một trong sáu chủng của virus Ebola từng gây dịch ở người. Ngày 17/5/2026, WHO công bố đợt bùng phát Ebola do chủng Bundibugyo tại Congo và Uganda là tình trạng khẩn cấp y tế công cộng gây quan ngại quốc tế.

Ebola là bệnh truyền nhiễm cấp tính nguy hiểm do các virus thuộc họ Filoviridae, chi Orthoebolavirus gây ra. Bệnh thường khởi phát đột ngột với các biểu hiện như sốt, đau đầu, đau cơ, đau họng, mệt nhiều; sau đó có thể nhanh chóng tiến triển sang nôn ói, tiêu chảy, rối loạn đông máu, xuất huyết, sốc và suy đa cơ quan. Trong số các chủng virus Ebola từng ghi nhận ở người, Zaire ebolavirus được đánh giá có độc lực cao và hiện là chủng duy nhất đã có vaccine cũng như thuốc điều trị đặc hiệu được phê duyệt.

Dịch bệnh Ebola đang diễn biến phức tạp trên thế giới.

Trong bối cảnh giao lưu quốc tế và di chuyển xuyên biên giới ngày càng gia tăng, nguy cơ dịch bệnh xâm nhập luôn hiện hữu, kể cả đối với những quốc gia chưa ghi nhận ca bệnh như Việt Nam. Việc chủ động cập nhật hướng dẫn chuyên môn được đánh giá là bước chuẩn bị cần thiết nhằm nâng cao năng lực giám sát, phát hiện sớm và ứng phó kịp thời với các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhóm A.

Ngày 25/5/2026, Bộ Y tế ban hành Quyết định số 1505/QĐ-BYT thay thế hướng dẫn chẩn đoán, điều trị Ebola được áp dụng từ năm 2014. Hướng dẫn mới cập nhật nhiều nội dung quan trọng trên cơ sở các bằng chứng khoa học và khuyến nghị quốc tế mới nhất.

Trước nguy cơ bệnh do virus Ebola có thể xâm nhập vào Việt Nam trong bối cảnh dịch bệnh tiếp tục diễn biến phức tạp tại một số quốc gia châu Phi, thực hiện chỉ đạo của lãnh đạo Bộ Y tế, Cục Quản lý Khám, chữa bệnh đã tổ chức họp Hội đồng chuyên môn ngày 22/5/2026 nhằm rà soát, cập nhật Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị bệnh do virus Ebola phù hợp với tình hình dịch tễ và các khuyến nghị quốc tế mới nhất.

Trên cơ sở đó, Bộ Y tế đã ban hành tài liệu chuyên môn mới thay thế hướng dẫn trước đây, với nhiều nội dung được điều chỉnh và cập nhật đáng chú ý. Về tác nhân gây bệnh, hướng dẫn bổ sung đầy đủ 6 chủng virus Ebola đã được ghi nhận, trong đó có Bombali ebolavirus được phát hiện năm 2018; đồng thời nhấn mạnh Zaire ebolavirus hiện là chủng duy nhất đã có vaccine và thuốc điều trị đặc hiệu được phê duyệt.

Đối với chẩn đoán, hướng dẫn cập nhật thêm nhiều kỹ thuật xét nghiệm hiện đại nhằm nâng cao năng lực phát hiện sớm ca bệnh, bao gồm test nhanh tìm kháng nguyên, kháng thể phục vụ sàng lọc và kỹ thuật giải trình tự gen. Trong đó, RT-PCR tiếp tục được xác định là tiêu chuẩn vàng trong chẩn đoán xác định Ebola.

Tiêu chuẩn chẩn đoán ca nghi ngờ cũng được lượng hóa cụ thể hơn, giúp các cơ sở y tế dễ dàng nhận diện và phân loại nguy cơ. Theo đó, người bệnh bắt buộc phải có sốt từ 38 độ C trở lên, kèm ít nhất một triệu chứng đặc hiệu và có yếu tố dịch tễ trong vòng 21 ngày trước khi khởi phát bệnh.

Về điều trị, hướng dẫn mới bổ sung các biện pháp hỗ trợ dinh dưỡng, chăm sóc tâm lý cho người bệnh; đồng thời lưu ý theo dõi chặt chẽ đối với các nhóm nguy cơ cao như người cao tuổi, trẻ em và người suy giảm miễn dịch. Bên cạnh đó, Bộ Y tế cập nhật thêm các thuốc kháng thể đơn dòng Inmazeb và Ebanga trong điều trị Ebola do chủng Zaire, trên nguyên tắc lợi ích cứu sống người bệnh vượt trội nguy cơ tác dụng không mong muốn.

Đáng chú ý, hướng dẫn lần này cũng cập nhật vaccine Ervebo (rVSV-ZEBOV) - loại vaccine đã được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) cùng Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) phê duyệt từ năm 2019 để phòng ngừa Ebola do chủng Zaire ebolavirus.

Vaccine Ervebo (rVSV-ZEBOV) được FDA và WHO phê duyệt năm 2019. Nguồn: VTV Online.

Nhằm tăng cường kiểm soát nguy cơ lây nhiễm trong cộng đồng, hướng dẫn bổ sung các quy định chặt chẽ đối với người tiếp xúc gần với ca bệnh, bao gồm không hiến máu, mô, tạng, tinh dịch hoặc cho con bú trong vòng 21 ngày kể từ lần tiếp xúc cuối cùng. Đồng thời, các cơ sở điều trị có trách nhiệm thông báo cho Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) địa phương để tiếp tục quản lý người bệnh sau xuất viện.

Đối với trường hợp tử vong do Ebola, việc xử lý tử thi bắt buộc phải thực hiện theo quy định đối với bệnh truyền nhiễm nhóm A, trong đó áp dụng hình thức hỏa táng nhằm bảo đảm an toàn dịch tễ và phòng ngừa nguy cơ lây lan mầm bệnh.

Theo Bộ Y tế, việc cập nhật hướng dẫn chẩn đoán và điều trị Ebola có ý nghĩa quan trọng trong phát hiện sớm, chẩn đoán chính xác, nâng cao hiệu quả điều trị, đồng thời bảo đảm an toàn cho nhân viên y tế và cộng đồng.

Hiện Bộ Y tế yêu cầu các Sở Y tế, bệnh viện và cơ sở khám chữa bệnh trên toàn quốc khẩn trương phổ biến, tập huấn và triển khai hướng dẫn mới; tiếp tục rà soát, cập nhật quy trình giám sát và phòng, chống Ebola trong bối cảnh nguy cơ dịch bệnh truyền nhiễm mới nổi tiếp tục gia tăng trên toàn cầu.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Bộ Y tế (2026), Quyết định số 1505/QĐ-BYT ngày 25/5/2026 về việc ban hành Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị bệnh do virus Ebola, Hà Nội.

2. An An (26/05/2026), Bộ Y tế ban hành tài liệu chuyên môn hướng dẫn chẩn đoán và điều trị bệnh do virus Ebola, Báo Quân đội Nhân dân, truy cập tại: https://www.qdnd.vn/y-te/cac-van-de/bo-y-te-ban-hanh-tai-lieu-chuyen-mon-huong-dan-chan-doan-va-dieu-tri-benh-do-virus-ebola-1041234.