TĂNG CƯỜNG HỢP TÁC QUỐC TẾ VỀ NGƯỜI CAO TUỔI: CHỦ ĐỘNG THÍCH ỨNG VỚI GIÀ HÓA DÂN SỐ

Già hóa dân số đang đặt ra những yêu cầu mới đối với phát triển kinh tế - xã hội, hệ thống y tế, an sinh và thị trường lao động. Trong bối cảnh đó, tăng cường hợp tác quốc tế về người cao tuổi không chỉ nhằm tranh thủ nguồn lực bên ngoài mà còn là giải pháp nâng cao năng lực nội tại, hoàn thiện chính sách và chủ động thích ứng với một xu thế mang tính lâu dài.

Ngày 3/9/2026, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc ký Quyết định số 1702/QĐ-TTg phê duyệt Đề án “Tăng cường hợp tác quốc tế về người cao tuổi giai đoạn 2026-2031”. Mục tiêu được xác định là tạo chuyển biến rõ nét trong hợp tác quốc tế về người cao tuổi; tận dụng hiệu quả nguồn lực, tri thức, kinh nghiệm, công nghệ và các mô hình quốc tế để nâng cao năng lực trong nước, hoàn thiện chính sách, từng bước nâng cao chất lượng dịch vụ bảo vệ, chăm sóc và phát huy vai trò người cao tuổi.

Điểm đáng chú ý là Đề án không đặt hợp tác quốc tế đơn thuần ở việc tiếp nhận hỗ trợ hay trao đổi kinh nghiệm. Việt Nam hướng tới chủ động đề xuất sáng kiến, mô hình hợp tác và tranh thủ có chọn lọc nguồn lực quốc tế, qua đó biến nguồn lực bên ngoài thành năng lực phát triển bên trong. Đây là cách tiếp cận phù hợp với yêu cầu mới khi già hóa dân số ngày càng tác động sâu rộng đến cơ cấu dân số, nguồn nhân lực, hệ thống an sinh và chất lượng cuộc sống.

Theo đó, ít nhất 5 chương trình, dự án hoặc mô hình hợp tác quốc tế về người cao tuổi sẽ được thúc đẩy triển khai, ưu tiên những lĩnh vực có ý nghĩa nền tảng như y tế, chăm sóc dài hạn, chăm sóc tại cộng đồng, an sinh xã hội, lao động, kỹ năng, chuyển đổi số, dữ liệu và công nghệ hỗ trợ. Giá trị của hợp tác vì vậy không nằm ở số lượng chương trình, mà ở khả năng thí điểm, đánh giá và nhân rộng những mô hình thực sự phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Trong các lĩnh vực này, già hóa khỏe mạnh, chăm sóc dài hạn và bảo đảm an sinh tuổi già được xác định là trọng tâm. Đề án hướng tới góp phần hiện thực hóa mục tiêu 100% người cao tuổi được bao phủ bảo hiểm y tế, từng bước mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe, chăm sóc dài hạn và an sinh tuổi già. Đồng thời, Việt Nam sẽ tranh thủ kinh nghiệm, hỗ trợ kỹ thuật và mô hình từ các tổ chức như WHO, UNFPA, World Bank, ADB, Nhật Bản và các nước châu Âu để nâng cao năng lực hệ thống chăm sóc.

Trung tâm Chăm sóc sức khoẻ Người cao tuổi Hoa Sen điểm đến tin cậy để trao đổi học hỏi kinh nghiệm quốc tế.

Từ yêu cầu phát triển hệ thống chăm sóc dài hạn, thực tiễn cũng cho thấy nhu cầu đối với các mô hình chăm sóc người cao tuổi chuyên biệt ngày càng rõ nét. Tại Trung tâm Chăm sóc sức khỏe Người cao tuổi Hoa Sen, hoạt động chăm sóc được tổ chức theo hướng kết hợp theo dõi sức khỏe, chăm sóc sinh hoạt, dinh dưỡng, vận động, phục hồi chức năng và đời sống tinh thần. Thực tế này cho thấy chăm sóc người cao tuổi đang từng bước chuyển từ đáp ứng những nhu cầu sinh hoạt cơ bản sang chăm sóc toàn diện, lấy sức khỏe và chất lượng cuộc sống của người cao tuổi làm trọng tâm.

Từ những mô hình thực tiễn như vậy, yêu cầu đặt ra không chỉ là mở rộng số lượng cơ sở chăm sóc, mà còn phải từng bước chuẩn hóa quy trình, nhân lực và chất lượng dịch vụ. Đây cũng là một trong những lĩnh vực có nhiều dư địa để tăng cường hợp tác quốc tế, từ đào tạo nhân lực, chuyển giao kỹ thuật, chia sẻ mô hình chăm sóc đến xây dựng các tiêu chuẩn phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Một mục tiêu cụ thể được đặt ra là 100% bệnh viện tuyến trung ương và ít nhất 70% bệnh viện đa khoa tuyến tỉnh về lão khoa hoặc chuyên khoa lão khoa được tiếp cận các chương trình hợp tác quốc tế về đào tạo, tập huấn, chuyển giao kỹ thuật, công nghệ hoặc mô hình chăm sóc người cao tuổi. Đây là hướng đi có ý nghĩa thiết thực, bởi nhu cầu chăm sóc của người cao tuổi ngày càng đa dạng, trong khi mô hình chăm sóc truyền thống dựa chủ yếu vào gia đình khó có thể đáp ứng đầy đủ khi quy mô hộ gia đình thu hẹp và nhịp sống xã hội thay đổi.

Người cao tuổi tham gia trò chơi và giao lưu với những người cao tuổi khác tại Trung tâm Chăm sóc sức khỏe Người cao tuổi Hoa Sen.

Cùng với chăm sóc chuyên môn, môi trường sống cũng ngày càng trở thành một thành tố quan trọng của chăm sóc người cao tuổi. Một mô hình phù hợp không chỉ đáp ứng nhu cầu nghỉ ngơi, theo dõi sức khỏe mà còn cần tạo điều kiện để người cao tuổi vận động, giao tiếp, duy trì thói quen sinh hoạt và tham gia các hoạt động cộng đồng. Đây là hướng tiếp cận phù hợp với yêu cầu xây dựng môi trường sống thân thiện với người cao tuổi, trong đó sức khỏe thể chất được đặt trong mối quan hệ với sức khỏe tinh thần và khả năng duy trì cuộc sống độc lập.

Già hóa dân số cũng đồng thời đặt ra bài toán về nguồn nhân lực. Khi lực lượng lao động có xu hướng thu hẹp, kinh nghiệm và năng lực của người cao tuổi cần được nhìn nhận như một nguồn lực thay vì chỉ tiếp cận dưới góc độ đối tượng thụ hưởng chính sách. Đề án thúc đẩy hợp tác với ILO, ASEAN, APEC, UNESCO và các đối tác có thế mạnh về phát triển kỹ năng, việc làm phù hợp, việc làm linh hoạt và học tập suốt đời. Trong đó có định hướng đào tạo, đưa lao động chăm sóc người cao tuổi đi làm việc tại các thị trường có nhu cầu, gắn với yêu cầu bảo vệ quyền lợi người lao động.

Nhân viên y tế hướng dẫn người cao tuổi thực hiện các hoạt động phù hợp tại Trung tâm Chăm sóc sức khỏe Người cao tuổi Hoa Sen.

Đằng sau chất lượng của mỗi mô hình chăm sóc là yêu cầu về nguồn nhân lực. Người cao tuổi, nhất là những người cần hỗ trợ thường xuyên trong sinh hoạt, đòi hỏi đội ngũ chăm sóc không chỉ có kiến thức chuyên môn mà còn phải được trang bị kỹ năng giao tiếp, tâm lý và chăm sóc dài hạn. Vì vậy, phát triển đội ngũ nhân lực chăm sóc đạt chuẩn là điều kiện quan trọng để mở rộng các mô hình chăm sóc chuyên nghiệp, đồng thời tạo cơ sở cho hợp tác quốc tế trong đào tạo, chuyển giao kỹ thuật và phát triển kỹ năng.

Từ góc độ phát triển, một hướng đi mới được Đề án nhấn mạnh là kinh tế bạc. Sự gia tăng số lượng và nhu cầu của người cao tuổi đang tạo ra thị trường đối với các sản phẩm, dịch vụ về chăm sóc sức khỏe, dinh dưỡng, nhà ở, công nghệ, giao thông, du lịch và đời sống tinh thần. Đề án định hướng nghiên cứu, thử nghiệm bộ tiêu chí, tiêu chuẩn hoặc hướng dẫn kỹ thuật quốc gia về sản phẩm, dịch vụ kinh tế bạc và hạ tầng thân thiện với người cao tuổi; đồng thời thúc đẩy ít nhất 3 hoạt động kết nối quốc tế về đầu tư, doanh nghiệp, công nghệ, đổi mới sáng tạo hoặc hợp tác công-tư.

Nếu được triển khai hiệu quả, đây có thể là bước chuyển từ tư duy coi già hóa chủ yếu là sức ép an sinh sang nhìn nhận già hóa như một động lực thúc đẩy đổi mới sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh. Song, để thị trường này phát triển bền vững, yêu cầu đặt ra không chỉ là thu hút doanh nghiệp, mà còn phải xây dựng tiêu chuẩn phù hợp, bảo đảm chất lượng dịch vụ, khả năng tiếp cận và quyền lợi của người cao tuổi.

Trong quá trình đó, chuyển đổi số và dữ liệu sẽ ngày càng giữ vai trò quan trọng. Hợp tác với Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc cùng các tổ chức chuyên môn, viện nghiên cứu và doanh nghiệp công nghệ được định hướng vào xây dựng dữ liệu, tiêu chuẩn kỹ thuật, giải pháp số và môi trường sống thân thiện với người cao tuổi. Tuy nhiên, phát triển công nghệ phải đi cùng bảo đảm an toàn dữ liệu, bảo vệ dữ liệu cá nhân và quản trị dữ liệu hiệu quả, để công nghệ thực sự hỗ trợ người cao tuổi sống độc lập, an toàn và thuận tiện.

Đề án cũng nhấn mạnh việc phát huy vai trò của chính người cao tuổi trong hợp tác quốc tế và đối ngoại nhân dân. Người cao tuổi, Hội Người cao tuổi Việt Nam và các tổ chức liên quan được khuyến khích tham gia tham vấn chính sách, chia sẻ tri thức, kinh nghiệm, kết nối cộng đồng. Đây là sự thay đổi đáng chú ý trong cách tiếp cận: chính sách về người cao tuổi không chỉ được xây dựng cho người cao tuổi, mà cần có sự tham gia thực chất của chính người cao tuổi.

Với 8 nhóm nhiệm vụ, giải pháp, từ tăng cường lãnh đạo, hoàn thiện thể chế, mở rộng hợp tác về y tế, lao động, chuyển đổi số đến phát triển kinh tế bạc và huy động nguồn lực, Đề án tạo khuôn khổ để Việt Nam chủ động hơn trước quá trình già hóa dân số. Đặc biệt, việc gắn hợp tác quốc tế với tiến trình xây dựng các khuôn khổ pháp lý, chuẩn mực quốc tế về quyền của người cao tuổi, trong đó có tiến trình xây dựng Công ước quốc tế về quyền của người cao tuổi tại Liên hợp quốc, cũng góp phần nâng cao mức độ tham gia, đóng góp và tiếng nói của Việt Nam trên các diễn đàn khu vực, quốc tế.

Già hóa dân số là xu hướng không thể đảo ngược. Vấn đề đặt ra không phải là làm thế nào để ngăn chặn xu hướng đó, mà là chuẩn bị năng lực để thích ứng, bảo đảm người cao tuổi được chăm sóc, bảo vệ và tiếp tục đóng góp cho xã hội. Tăng cường hợp tác quốc tế, vì thế, cần được nhìn nhận như một bộ phận của chiến lược phát triển dài hạn. Khi tri thức, công nghệ và kinh nghiệm quốc tế được chọn lọc, chuyển hóa phù hợp với thực tiễn trong nước, Việt Nam không chỉ giảm sức ép từ già hóa dân số, mà còn có thể từng bước biến thách thức này thành động lực phát triển một xã hội nhân văn, bao trùm và bền vững.