HÌNH THÀNH BẢN ĐỒ SỐ VỀ MẠNG LƯỚI CẤP CỨU NGOẠI VIỆN TRÊN CẢ NƯỚC

Trong cấp cứu, thời gian nhiều khi được tính bằng từng phút, thậm chí từng giây. Một cuộc gọi được tiếp nhận đúng lúc, một xe cứu thương được điều phối chính xác hay một cơ sở y tế được lựa chọn phù hợp có thể quyết định cơ hội sống và khả năng phục hồi của người bệnh.

Vì vậy, xây dựng mạng lưới cấp cứu ngoại viện thống nhất, liên thông và vận hành trên nền tảng số không chỉ là yêu cầu của chuyển đổi số ngành Y tế, mà còn là bước đi quan trọng để nâng cao năng lực bảo vệ sức khỏe nhân dân.

TS Hà Anh Đức, Cục trưởng Cục Quản lý khám, chữa bệnh, Bộ Y tế, cho biết nền tảng số quản lý cấp cứu ngoại viện đang được thí điểm tại Hải Phòng. Sau khi đánh giá thực tế, mô hình sẽ được mở rộng trên toàn quốc, hướng tới hình thành bản đồ số về mạng lưới cấp cứu ngoại viện Việt Nam.

TS Hà Anh Đức, Cục trưởng Cục Quản lý khám, chữa bệnh, Bộ Y tế. Nguồn: Báo Chính phủ.

Điểm đáng chú ý là mạng lưới này được định hướng không phân biệt nguồn lực công hay tư. Tất cả đơn vị đủ điều kiện đều có thể tham gia và chịu sự điều phối thống nhất của tổng đài về thời gian và chuyên môn. Theo Quyết định số 1515/QĐ-TTg ngày 10/8/2026 phê duyệt Đề án “Phát triển hệ thống cấp cứu ngoại viện giai đoạn 2026-2030”, cả nước sẽ hướng tới một đầu số cấp cứu thống nhất, có phân nhánh tại địa phương, đồng thời ứng dụng công nghệ để sàng lọc, định danh số điện thoại, địa chỉ và vị trí người gọi.

Đây là thay đổi có ý nghĩa căn bản trong tổ chức cấp cứu ngoại viện. Trước đây, tổng đài 115 từng phải tiếp nhận hàng triệu cuộc gọi mỗi năm, nhưng có thời điểm tới 90% cuộc gọi không đúng mục đích do thiếu cơ chế sàng lọc và hướng dẫn. Khi nguồn lực tổng đài bị phân tán, những cuộc gọi thực sự khẩn cấp có nguy cơ phải chờ đợi lâu hơn. Bởi vậy, ứng dụng công nghệ không chỉ nhằm hiện đại hóa phương thức tiếp nhận mà trước hết để bảo đảm nguồn lực hữu hạn được dành đúng cho những trường hợp cần thiết nhất.

Sẽ xây dựng bản đồ số về mạng lưới cấp cứu ngoại viện trên cả nước. Nguồn: Báo Chính phủ.

Theo định hướng mới, hệ thống sẽ có nền tảng chung và sơ đồ cấp cứu ngoại viện toàn quốc. Các vị trí có xe cứu thương trực hoặc đang di chuyển được cập nhật trên bản đồ, giúp tổng đài viên lựa chọn phương tiện phù hợp nhất. Bản đồ số sẽ theo dõi toàn bộ hành trình từ lúc tiếp nhận cuộc gọi, điều động xe, tiếp cận người bệnh, vận chuyển, cấp cứu trên xe đến khi bàn giao tại cơ sở khám, chữa bệnh.

Giá trị của bản đồ số vì thế không nằm ở việc “hiển thị” phương tiện trên màn hình, mà ở khả năng biến dữ liệu thành quyết định điều phối theo thời gian thực. Khi biết xe nào đang ở đâu, tình trạng hoạt động ra sao và cơ sở y tế nào phù hợp, hệ thống có thể rút ngắn đáng kể khoảng thời gian vốn đặc biệt quý giá đối với các trường hợp đột quỵ, tim mạch và những tình trạng cấp cứu tối khẩn khác.

Công nghệ cũng mở rộng khả năng hỗ trợ chuyên môn ngay trong quá trình vận chuyển. Thông qua kết nối video, ê-kíp cấp cứu có thể liên hệ với cơ sở y tế, chuyên gia để được tư vấn; dữ liệu người bệnh được sử dụng để lựa chọn nơi tiếp nhận gần và phù hợp với tình trạng bệnh lý. Như vậy, cấp cứu ngoại viện không còn đơn thuần là đưa người bệnh từ hiện trường đến bệnh viện, mà trở thành một quá trình điều trị liên tục bắt đầu ngay từ nơi xảy ra sự cố.

Tuy nhiên, bản đồ số chỉ phát huy giá trị khi được xây dựng trên một mạng lưới đủ mạnh. Việt Nam hiện mới đạt khoảng 0,3 xe cứu thương/100.000 dân, trong khi mục tiêu đặt ra là tối thiểu một xe/100.000 dân, tương đương khoảng 1.000 xe cứu thương đạt chuẩn. Cùng với xe cứu thương đường bộ, mạng lưới sẽ phải tính đến phương tiện phù hợp với từng điều kiện địa lý, như xuồng cấp cứu tại vùng sông nước hoặc phương tiện chuyên dụng ở miền núi. Đây là bài toán cho thấy chuyển đổi số trong y tế không thể tách rời đầu tư cho hạ tầng, nhân lực và năng lực cung ứng dịch vụ thực tế.

Một hệ thống cấp cứu hiệu quả cũng không thể chỉ trông chờ vào lực lượng chuyên môn. Ngành Y tế đặt mục tiêu trong những năm tới hướng dẫn khoảng 3% dân số các kỹ năng sơ cấp cứu cơ bản như hồi sức tim phổi, xoa bóp tim ngoài lồng ngực. Khi người dân có kiến thức và khả năng xử trí ban đầu, khoảng thời gian chờ xe cứu thương sẽ không còn là khoảng trống bị động mà trở thành thời gian được tận dụng để duy trì sự sống.

Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn và đoàn công tác kiểm tra hạ tầng vận hành Trung tâm Cấp cứu 115 TP Hải Phòng. Nguồn: Cục QLKCB.

Việc Công an và Y tế phối hợp vận hành tổng đài, điều hướng xe cấp cứu, ưu tiên tuyến đường và xử lý các tình huống khẩn cấp cũng cho thấy cấp cứu ngoại viện cần được nhìn nhận như một hệ thống liên ngành, thay vì nhiệm vụ riêng của ngành Y tế. Dự kiến tháng 10/2026, Bộ Y tế sẽ ban hành các hướng dẫn về cơ chế tài chính, tiêu chuẩn trang thiết bị đối với xe cứu thương, xe cấp cứu và xe vận chuyển người bệnh, tạo thêm cơ sở để chuẩn hóa mạng lưới.

Từ thí điểm tại Hải Phòng đến mục tiêu triển khai toàn quốc, bản đồ số về cấp cứu ngoại viện có thể trở thành một cấu phần quan trọng của bản đồ y tế Việt Nam. Điều cốt lõi không phải là tạo ra thêm một nền tảng công nghệ, mà là xây dựng được một hệ thống trong đó mỗi cuộc gọi được xử lý đúng, mỗi phương tiện được điều phối đúng và mỗi người bệnh được đưa đến đúng nơi trong thời gian ngắn nhất.

Khi dữ liệu được kết nối với con người, phương tiện và cơ sở y tế, công nghệ khi ấy mới thực sự trở thành năng lực cứu người. Và trên bản đồ số ấy, điều quan trọng nhất không phải là những điểm sáng của hệ thống, mà là số phận của những người bệnh được tiếp cận sớm hơn, an toàn hơn trong những thời khắc quyết định giữa sự sống và cái chết.